10 faktów o IKE/IKZE

System emerytalny w Polsce jest uważany za skomplikowany. Ilość rozwiązań z których mogą lub muszą korzystać Polacy, może powodować  u większości odruch obronny i niechęć. Jeśli dodać do tego szum informacyjny wprowadzany przez polityków broniących swoich rozwiązań i potępiających „cudze” to przeciętny Polak staje przed gąszczem mitów i faktów, które trudno mu rozróżnić.  Powoduje to naturalną niechęć do podejmowania jakichkolwiek decyzji, co kończy się tym, że nawet dobre produkty emerytalne cieszą się niską popularnością.

Co może zrobić przysłowiowy Kowalski, żeby nie wylać dziecka z kąpielą?

Nie zniechęcać się i nie potępiać wszelkich produktów emerytalnych w czambuł. Skupić się na odróżnianiu faktów od mitów, kierować się zdrowym rozsądkiem, a przede wszystkim pamiętać, że na rynku finansowym bardzo trudno o produkty uniwersalne czyli idealne dla każdego.

W poniższym tekście przedstawiam 10 faktów dotyczących rachunków IKE/IKZE. Czytelnikowi zostawiam zaś interpretację i wybór czy jest to produkt dla niego.

1. Możesz oszczędzić na podatku od zysków kapitałowych lub go odroczyć, gdy inwestujesz  przez rachunki IKE/IKZE

Zgodnie z regulacjami ustawowymi, od zysków ze środków inwestowanych za pośrednictwem Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE) i Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) nie jest pobierany podatek. Dotyczy to także przychodów z dywidend. Napiszmy to prościej. Jeśli kupimy akcje spółki XYZ na zwykłym rachunku maklerskim, a następnie je sprzedamy z zyskiem, to na koniec roku będziemy musieli zapłacić 19% podatku od tego zysku. Podobnie będzie z odsetkami od obligacji czy dywidendą wypłaconą przez firmę, której akcje posiadamy. Już przy wypłacie będą pomniejszone o 19% podatek zryczałtowany.

Jeśli te same czynności wykonamy na rachunku IKE/IKZE to podatek od zysków nie zostanie pobrany.

Pod jednym warunkiem. Środków nie będziemy wypłacać do 60. (rachunek IKE) lub 65. roku życia (IKZE).

Jak to na rynku finansowym, mamy zatem „coś za coś”. Nie płacimy podatku od zysków ale nie powinniśmy wypłacać kapitału z rachunków IKE/IKZE. Nie powinniśmy, ale mamy taką możliwość. O tym w dalszej części tekstu.

Ile zatem konkretnie zyskamy na „niepłaceniu podatku od zysków i dywidend”? Nasze korzyści możemy policzyć, jeśli znalibyśmy stopy zwrotu, jakie będzie osiągał nasz portfel.

Zakładam, że nie znamy przyszłości, dlatego możemy jedynie zastosować symulacje oparte np. na historycznych stopach zwrotu indeksów.

Wniosek jest dość oczywisty. Im wyższa stopa zwrotu (stopa dywidend) tym większa nasza oszczędność podatkowa. I wyższe ryzyko. Jeśli przyjmiemy np. średnioroczną stopę zwrotu portfela – 8% (zbliżona do średniorocznej zmiany indeksu S&P500) to oszczędność na podatku wyniesie ok 1,5% naszych aktywów rocznie. Czy to dużo? To już zostawiam do oceny czytelnikom. Warto tylko pamiętać o cudzie procentu składanego, a z drugiej strony o niestabilności stóp zwrotu. Tylko w symulacjach określamy stałą stopę zwrotu. W rzeczywistości w jednym roku możemy zyskać 20% na portfelu akcyjnym, żeby w kolejnym stracić 30%. Nasza „oszczędność” podatkowa będzie zatem różna w zależności od naszych wyników.
Gdy stracimy to oczywiście nasza korzyść wyniesie 0. Niezależnie od ew. oszczędności podatkowej, podejmujemy oczywiście takie samo ryzyko jak na zwykłym rachunku maklerskim.

Trochę bardziej stabilną korzyścią jest ulga podatkowa związana z wpłatami na rachunek IKZE.

2. Wpłaty na IKZE możesz odliczyć od podstawy opodatkowania dochodu

Wpłaty na rachunek IKZE możemy odliczyć od naszych dochodów do opodatkowania. W ten sposób obniżamy podatek, który powinniśmy zapłacić z tytułu pracy lub działalności gospodarczej. W zależności od stawki podatkowej, którą płacimy „odzyskamy” 17%, 19% lub 32% wpłat na rachunek IKZE. I to niezależnie od tego jak je zainwestujemy – z zyskiem czy ze stratą.

Dodatkowym atutem jest to, że „odzyskane” pieniądze z ulgi możemy wydatkować na bieżąco np. reinwestować je. . Pamiętajmy tylko, że wpłatę odliczamy tylko raz – na początku kolejnego roku po jej dokonaniu. Żeby ponownie korzystać z ulgi, musimy wpłacić kolejne środki czyli wykorzystać limit IKZE w następnych latach.

Jest jeszcze jedna korzyść podatkowa związana z rachunkami IKE oraz IKZE, o której dość rzadko się wspomina. A może mieć  znaczenie dla aktywnych inwestorów.

3. Na rachunku IKE/IKZE kumulujesz zyski i straty w perspektywie ponad 1 roku

Większość ekspertów rynku kapitałowego namawia inwestorów żeby patrzeć  na rynek w perspektywie długoterminowej, czyli przynajmniej 5-10 letniej. Wiąże się to z cyklicznością rynków i okresowymi spadkami. Tymczasem fiskus każe nam się rozliczać co rok. I o ile w pierwszym roku poniesiemy stratę, to możemy ją odliczyć z zysku w kolejnych latach. Jeżeli ta sekwencja będzie odwrotna: najpierw zysk, w kolejnym roku strata, to mimo tego, że  nasz kapitał się skurczy, dodatkowo zapłacimy podatek. Spójrzmy na to na przykładzie:

Inwestor A w pierwszym roku zyskał 10 tys. zł. Jeśli zamknął inwestycje w tym roku to będzie musiał zapłacić 1900 zł podatku.

W drugim roku koniunktura była trudniejsza i inwestor stracił 10 tys. zł Niestety nie odzyska zapłaconego podatku i bilans jego środków po 2 latach wyniesie minus 1900 zł

bez IKE

1 rok – zysk    + 10 000 zł

2 rok – strata – 10 000 zł

------------------------------

Bilans = - 1 900 zł (zapłacony podatek)

NA rachunku  IKE, nawet gdyby inwestor dokonał wcześniejszego zwrotu, czyli wypłacił całość kapitału po 2 latach to nie zapłaci podatku.

IKE

1 rok – zysk    + 10 000 zł

2 rok – strata – 10 000 zł

------------------------------

Bilans = 0 zł

 

Przykład dotyczy inwestorów korzystających z IKE maklerskiego.

W przykładzie wskazałem możliwość wypłaty pieniędzy przed 60. (IKE) i 65. (IKZE) rokiem życia. Co się z tym wiąże?

4. Pieniądze na IKE/IKZE są Twoje i możesz nimi dysponować przed 60. i 65. rokiem życia, ale…

Własność gromadzonych środków na rachunkach IKE/IKZE nie budzi wątpliwości. Należą do jego właściciela, tak jak środki na zwykłym rachunku bankowym czy maklerskim. Możemy dysponować nimi , ale gdy je wypłacimy przed 60. (IKE) lub 65. (IKZE) rokiem życia, możemy stracić część preferencji podatkowych. Tu różnice są dość istotne dla rachunku IKE i IKZE.

IKE umożliwia nam tzw. częściowy zwrot środków i tylko od zysków związanych z wypłacaną częścią kapitału będziemy musieli zapłacić podatek Belki. Pozostałą kwotę na rachunku możemy dalej inwestować.

Pamiętajmy też, że w ramach częściowego zwrotu możemy wypłacić maksymalnie tyle ile wpłaciliśmy.

Możemy również wypłacić całość czyli  zamknąć rachunek IKE. Zapłacimy od zysków podatek Belki, a w kolejnym roku będziemy mogli taki rachunek otworzyć na nowo.

Trochę inaczej wygląda z rachunkiem IKZE. Tu nie mamy tak elastycznej konstrukcji jak częściowy zwrot. Wcześniejsza wypłata (kapitał + zysk) będzie doliczona  do naszych ogólnych przychodów podatkowych np. z tytułu pracy. Może zatem spowodować to, że wpadniemy w drugi próg podatkowy i będziemy musieli zapłacić wyższy podatek niż odliczenia, które zrobiliśmy wcześniej.

Znów działa zasada „coś za coś”. Wpłaty na IKZE możemy odliczyć od podstawy opodatkowania, dzięki czemu pomniejszymi  należny podatek. W zamian za to zwroty z IKZE będą doliczać się do „naszego rocznego PITu” czyli zapłacimy wyższy podatek. Od naszej indywidualnej sytuacji podatkowej (m.in. próg podatkowy, przychody w momencie wpłat i wypłat) będzie zatem zależeć opłacalność wcześniejszego zwrotu środków.

Przy zwrocie pamiętajmy również o tym, że będzie mniejszy  o pobrany podatek Belki (IKE) oraz ewentualną opłatę, jeśli zlecimy go w ciągu roku od otwarcia rachunku.

Jak widać, zarządzanie wypłatami z rachunków IKE/IKZE może mieć kluczowe znaczenie dla opłacalności tych operacji. A co z zarządzaniem wpłatami?

5. Możesz wpłacać dowolne kwoty do wysokości limitów rocznych

Po pierwsze, ustawodawca ogranicza nasze wpłaty rocznym limitem. W 2021 roku jest to 15777 zł dla IKE i 6310,80 zł lub 9466,20 zł  (samozatrudnieni) dla IKZE. Kwoty, które wpłacimy ponad te limity otrzymamy z powrotem. Niewykorzystany limit z danego roku „przepada”. Nie możemy go transferować na inną osobę lub wykorzystać w kolejnych latach.

Z drugiej strony mamy dowolność we wpłacaniu. Możemy przelewać na IKE/IKZE równie dobrze raz w miesiącu, jak i raz do roku. Zwróćmy tylko uwagę na koszty takich operacji – zależne od operatorów naszych rachunków.

Czy da się w jakiś sposób zwiększyć limity roczne?

6. Możesz mieć  niezależnie IKE i IKZE, a w małżeństwie w sumie 4 rachunki IKE/IKZE (nawet jak rozliczasz się wspólnie)

Wprost nie jest to możliwe. Ustawodawca potraktował wszystkich według tej samej sztampy – niezależnie od dochodów czy stanu majątku. Jedyną szansą jest:

a)      otwarcie zarówno rachunku IKE jak i IKZE

b)     rachunek IKE i IKZE dla małżonka..

Niezależnie do tego czy rozliczamy się wspólnie czy oddzielnie każdy z małżonków może otworzyć i wpłacić zarówno na IKE jak i na IKZE. Ograniczeniem dla rachunku IKZE będzie konieczność osiągania dochodów od których moglibyśmy odliczyć ulgę podatkową.

Jeśli w rodzinie są „pracujące dzieci” (minimum 16-letnie), które osiągnęły w danym roku dochody z pracy to również one mogą otworzyć rachunek IKE.

Rachunki IKE/IKZE może zatem mieć mąż, żona, pracujące dzieci.  A co z  dziadkami?

7. Nie ma górnego ograniczenia wiekowego dla wpłat na IKE/IKZE

Otóż wbrew obiegowej opinii, rachunki IKE/IKZE mogą być opłacalne również dla emerytów. Nie ma limitu wiekowego ograniczającego możliwość założenia takich rachunków i wpłacania na nie.  Czy jednak oznacza to, że osoba po 60. (IKE) czy 65. (IKZE) roku życia  może w jednym roku wpłacić na pieniądze, a w kolejnym roku wypłacić bez płacenia podatku Belki? Niestety nie. By skorzystać ze zwolnienia podatkowego (IKE) lub zapłacić 10% podatek (IKZE) oszczędzający muszą również:

  • dokonywać wpłat na IKE/IKZE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo
  • wpłacić ponad połowę wartości wszystkich wpłat na IKE nie później niż na 5 lat przed złożeniem wniosku o wypłatę.

Osoby starsze zwrócą zapewne uwagę na to co się stanie z zaoszczędzonymi środkami w wypadku ich śmierci.

8. Pieniądze z IKE/IKZE są dziedziczone po Twojej śmierci

Ustawodawca nie zostawił żadnych wątpliwości. Zarówno środki z IKE, jak i IKZE są dziedziczone. W dodatku odziedziczenie środków po zmarłym nie wiąże się z ograniczeniem naszego rocznego limitu wpłat na tych rachunkach. Możemy bowiem te środki wypłacić lub przetransferować na nasze konto IKE/IKZE. Nie zapłacimy również podatku od darowizn czy spadku, ani podatku dochodowego (rachunek IKE). Przy rachunkach IKZE zapłacimy zryczałtowany podatek 10% od całości środków.

Wiemy już kiedy i ile możemy wpłacać i wypłacać z rachunków IKE/IKZE. Pytanie co możemy robić z tymi środkami?

9. Możesz mieć IKE/IKZE w banku, funduszu inwestycyjnym, biurze maklerskim, zakładzie ubezpieczeń na życie lub Otwartym Funduszu Emerytalnym.

Możliwości zależą głównie od instytucji, która taki rachunek dla nas prowadzi. Banki oferują rachunki na których możemy założyć lokaty lub kupić obligacje Skarbu Państwa (PKO BP). Pozostałe instytucje dadzą nam możliwość inwestowania na rynkach kapitałowych, a więc osiągania wyższych zysków przy wyższym ryzyku, tak jak na zwykłych rachunkach maklerskich. Co ma istotne znaczenie dla wysokości osiąganych korzyści podatkowych – patrz początek tekstu.

Główne różnice między instytucjami prowadzącymi rachunki IKE/IKZE to:

- budowa oferowanych produktów

- koszty

- zakres decyzji

- możliwość utrzymywania gotówki na rachunku.

W uproszczeniu możemy powiedzieć, że funduszowe (TFI, OFE) konta IKE/IKZE dają nam mniejsze możliwości wyboru (tylko fundusze z rodziny TFI). Zapłacimy również więcej  (opłata od zarządzania), ale nasze zaangażowanie oraz poświęcony czas będzie mniejszy niż dla maklerskich rachunków. Gdy wybierzemy rachunek maklerski to my będziemy decydować o konkretnych instrumentach, które trafiają do naszego portfela, momencie kupna i sprzedaży. Dzięki temu koszty prowadzenia takiego rachunku mogą być niższe. O ile nie będziemy zawierać bardzo dużo transakcji, ponieważ nasze główne koszty to prowizje pobierana od kupna i sprzedaży akcji, obligacji czy ETF-ów.

Pamiętajmy również, że na rachunku maklerskim w okresach dekoniunktury lub gdy nie wiemy w co zainwestować, możemy utrzymywać gotówkę. W przypadku rachunków funduszowych czy w zakładzie ubezpieczeń, możemy jedynie zamienić fundusz na mniej ryzykowny np. fundusz akcji na fundusz rynku pieniężnego.

Na szczęście nie wybieramy operatora IKE/IKZE „na wieczność”. Możemy transferować  środki do innej instytucji np. z IKE funduszowego do IKE maklerskiego. Zwróćmy tylko uwagę na koszt takiej operacji (opłata transferowa, koszty transakcyjne). Pamiętajmy również,  że w wielu wypadkach będzie się to wiązało z zamianą naszych instrumentów na gotówkę.

10. Możesz nie płacić podatku od dywidend na IKE/IKZE gdy inwestujesz  na rynkach zagranicznych

Pomimo tego, że rachunki IKE/IKZE są typowo polskimi rozwiązaniami prawnymi to nie ograniczają nas w wyborze rynków kapitałowych. Niektóre funduszowe jak i maklerskie konta umożliwiają nam inwestowanie globalne. Pamiętajmy jednak, że emitenci zagraniczni nie będą wiedzieli, że inwestujemy ze specjalnego konta emerytalnego, dlatego mogą pobierać podatek od dywidend. Chyba, że taki podatek u źródła wynosi 0% lub fundusz inwestycyjny lub ETF reinwestuje ją. Niuanse naliczania i płacenia podatku od dywidendy na rynkach zagranicznych to temat na inny tekst, dlatego nie będę się tutaj wdawał w szczegóły. Warto tylko podkreślić, że rachunki IKE/IKZE dają takie możliwości.

Lista powyższych faktów nie wyczerpuje oczywiście tematu rachunków IKE/IKZE. Mam jednak nadzieję, że pozwoli rozgraniczyć fakty od mitów i dokonać racjonalnego wyboru. W finansowym świecie niepewności, warto bowiem cieszyć się z konkretnych korzyści podatkowych. Tym bardziej, że „tak szybko odchodzą”.

Więcej o IKE

Więcej o IKZE

Otwórz rachunek

 

 

Publikacja ma jedynie charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady w rozumieniu polskich ani żadnych innych przepisów podatkowych. Nie opieraj swoich działań/decyzji na treści informacji zawartych w tej publikacji bez uprzedniego uzyskania profesjonalnej porady.